Przewóz - wioska nad Odrą

Smutne konsekwencje....

Nieznaczne postępy w nauce, jakie zdawał się zauważyć wizytator w roku 1867, nie przesłaniały faktu, że szkoła w Przewozie daleka była teraz od stanu, który można by określić jako zadawalający. Winę za taki stan szkoły widział inspektor w osobie nauczyciela, któremu zarzucał za małą staranność i zaniedbywanie obowiązków. Ostatni zarzut mógł mieć związek z dodatkowymi, pozaszkolnymi zobowiązaniami Niebischa, który sprawował też funkcję pisarza dla Przewozu, Podlesia i Miejsca. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zdecydowanym celem zarówno inspektora szkolnego, jak i starosty i rządu było podnieść poziom szkoły w Przewozie, aby i ta dorównała do poziomu wymaganego od szkół wiejskich. Księdzu Weckertowi z Koźla, który pełnił wówczas funkcję inspektora, nie pozostało nic innego, jak zaproponować staroście udzielenie naucz.Niebischowi pisemnego upomnienia, zwłaszcza, że Niebisch długo nie reagował na uwagi inspektora i dalej nie było widać zmian w jego postępowaniu i nastawieniu. Z naganą ściśle związane było zalecenie rezygnacji z urzędu pisarza w jednej z trzech wiosek. Ten nakaz był dla Niebischa szczególnie bolesny, gdyż dodatkowe dochody były niezbędne do utrzymania jego dużej rodziny (8 dzieci). Toteż początkowo próbował tylko przekazać urząd pisarza w Miejscu swojemu najstarszemu synowi, ale ten przejrzysty manewr nie uzyskał poparcia u starosty. W tym ciężkim okresie, co również warte jest podkreślenia, mógł Niebisch zawsze liczyć na wsparcie ze strony samorządów Przewozu i Podlesia, sołtysi obu wiosek Johann Bochenek i Nicolaus Suchanek oraz deputowani Anton Jonas i wspomniani już Jacob Kubitza i Franz Kribus byli zawsze obecni w szkole w czasie wizytacji.

Zmiany na lepsze

Jakiekolwiek wsparcie było nauczycielowi właściwie stale potrzebne, gdyż we wspomnianych latach przychodziło Niebischowi nauczać równocześnie średnio 150 dzieci, przy czym cała klasa była podzielona na trzy oddziały według wieku i poziomu wiedzy, np. w roku 1864, wówczas 154 dzieci było podzielonych na nast. oddziały: Oddz. I. 64 dzieci, Oddz. II. 50 oraz Oddz. III. 40 dzieci. To, że do szkoły uczęszczało systematycznie jedynie 60 do 70 dzieci, nie stanowiło ułatwienia dla nauczyciela, gdyż z pozostałymi dziećmi, jeżeli pojawiły się w szkole, musiał zaczynać temat wielokrotnie od nowa. Kiedy w roku 1867 liczba dzieci szkolnych wzrosła do 183 (105 z Podlesia), stało się i dla Rządu Królewskiego w Opolu oczywiste, że starszemu już wtedy Niebischowi trzeba przydzielić do pomocy młodego nauczyciela, zwłaszcza że szkoła dysponowała już odpowiednim mieszkaniem i drugą izbą lekcyjną, ktorą trzeba było tylko odpowiednio wyposażyć, o co starał się starosta kozielski, jak również o uposażenie adjuvant`a, jak wtedy nazywano młodego nauczyciela.

W międzyczasie i nauczyciel Niebisch uzyskiwał lepsze wyniki nauczania i pozyskał stopniowo z powrotem zaufanie przełożonych. Jeszcze bardziej wzmacnia jego pozycję jako nauczyciela i dodaje mu nowych sił nominacja, na ktorą tyle lat bezskutecznie czekał.

Późna nominacja

Ostatecznie, 25. stycznia 1869 roku, otrzymuje Johann Niebisch tak długo oczekiwaną, „definitywną" nominację na stałego nauczyciela w Przewozie, 29. stycznia decyzja ta zostaje potwierdzona przez Urząd Arcybiskupi we Wrocławiu. Ceremonia wprowadzenia Johanna Niebischa na jego „nowe" stanowisko odbyła sie 25 lutego 1869 roku w obecności przedstawicieli Przewozu, Podlesia i Kochańca. Na prośbę Powiatowego Inspektora Szkolnego, ks. Carla Weckerta, uroczystego wprowadzenia nowego nauczyciela dokonuje ówczesny proboszcz łański, ks. Josef Slawik. Jej najważniejszym punktem było złożenie uroczystej przysięgi przez Johanna Niebischa po uprzednim odmówieniu Wyznania wiary.

Godne uposażenie nowego nauczyciela

W ramach uroczystości zaprzysiężenia wręczono Johannowi Niebischowi również dokument regulujący jego przyszłe uposażenie. Obok wolnego mieszkania w budynku szkoły przysługiwało Johannowi Niebischowi wynagrodzenie w gotówce: 50 talarów oraz dwa dodatki specjalne w wysokości 14 i 17 talarów, jak również deputat zbożowy w postaci dokładnie określonych ilości żyta, jęczmienia i pszenicy, razem prawie 37 korców, o łącznej wartości przekraczającej znacznie sumę 60 talarów.

Do obrazu szkoły wiejskiej w tamtych czasach należały też budynki gospodarcze, gdyż nauczyciele hodowali dla własnych potrzeb zwierzęta i ptactwo domowe, co związane było z prowadzeniem małego gospodarstwa; budynki gospodarcze w Przewozie były dopiero co na nowo wybudowane. Johannowi Niebischowi przysługiwały zatem jeszcze ponad 3 morgi pola pod uprawę oraz deputat paszowy na zimę , w tym przypadku w postaci określonej ilości słomy, wszystko o dodatkowej łącznej wartości ponad 20 talarów. Nauczycielowi przysługiwała również pewna ilość drzewa opałowego, jego dowiezienie i porąbanie należało do zobowiązań mieszkańców Przewozu i Podlesia.

Nic nie wskazuje na to, jakoby Johann Niebisch był ze swojej sytuacji niezadowolony: Jak już w innym miejscu wspomniano, żył w spokoju i stale w zgodzie z mieszkańcami.

Źródła:

1. Schulvisitationsakten: Schulinspektion Cosel 1802-1872, Archiwum Archidiecezjalne we Wrocławiu;

2. Schematismus der öffentlichen katholischen und evangelischen Volksschulen des Regierungsbezirks Oppeln für 1903 nach Cyrus Herold (Powstanie szkoły 1822, budynek murowany, dach pokryty dachówką)

3. Schulanstellungsakten: Schulinspektion Cosel 1863-1871, Archiwum Archidiecezjalne we Wroclawiu;

4. Akten der Katholischen Schule in Przewos, Landratsamt Cosel i Rejencja Opolska, Archiwum Panstwowe w Opolu;

(od autora: Wdowa po Johannie Richlym, Apolonia Richly, wyszła w roku 1845 ponownie za mąż, za Antoniego Przewoznika, również wdowca; córka Constantine była żoną Andreasa Halamody, również z Przewozu).

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Edmund Neuwald jest dawnym mieszkańcem Łan, obecnie mieszka w Niemczech. Jest autorem książki o Łanach "Lohnau. Geschichte eines Dorfes in Oberschlesien", do której zbierał materiały przez wiele lat. Z racji częstego zazębiania się historii Łan z historią Przewozu w zgromadzonych przez pana Neuwalda dokumentach jest również wiele informacji na temat naszej miejscowości. Dziękujemy panu Neuwaldowi, iż się tymi materiałami oraz swoją wiedzą z nami dzieli.